1. Mensen zonder papieren zijn mensen die in eigen land geen gevaar liepen. Anders hadden ze toch papieren gekregen? Dus ze kunnen even goed terug naar hun land.

2. Mensen zonder papieren mogen hier niet zijn. In plaats van hen rechten te geven, moeten we hen gewoon sneller en beter uitwijzen.

3. Mensen zonder papieren rechten geven, haalt niets uit. We moeten de problemen bij de wortel aanpakken: iets doen aan de situatie in de thuislanden en de redenen waarom mensen vluchten.

4. Als we mensen zonder papieren meer rechten geven, zullen ze allemaal naar hier komen. We mogen geen aanzuigeffect creëren.

5. Mensen zonder papieren meer rechten geven, is nadelig voor ons: ze gaan onze jobs inpikken,  we zullen voor hen moeten betalen… Dat gaat ons veel geld kosten. 

1. Mensen zonder papieren zijn mensen die in eigen land geen gevaar liepen. Anders hadden ze toch papieren gekregen? Dus ze kunnen even goed terug naar hun land.
Mensen vluchten om heel verschillende reden weg uit hun land. Maar België geeft niet zomaar asiel aan al die vluchtelingen. België voert een selectief asielbeleid. Wie persoonlijk vervolgd wordt omwille van zijn politieke overtuiging, godsdienst, etnie, nationaliteit of omdat hij behoort tot een bepaalde sociale groep, kan hier blijven. Deze mensen vallen onder de Conventie van Genève. Wie vlucht voor foltering of willekeurig (oorlogs)geweld vallen onder subsidiaire bescherming.

Maar mensen vluchten ook om andere redenen. Er zijn economische vluchtelingen die vluchten voor armoede en werkloosheid, ecologische vluchtelingen die vluchten voor milieurampen en oprukkende klimaatverandering, vluchtelingen die ernstige familiale problemen of verstikkende culturele situaties ontvluchten (vb. jonge meisjes die niet willen worden uitgehuwelijkt). Deze mensen mogen sowieso niet in België blijven, hoe ernstig hun probleem in het thuisland ook is.

Maar ook als je vlucht voor de redenen vermeld onder de Conventie van Genève of voor oorlogsgeweld is het niet eenvoudig erkend te worden als vluchteling. Je moet je verhaal grondig kunnen bewijzen. Vele mensen hebben niet voldoende bewijsstukken om hun verhaal te staven. Zonder de nodige bewijzen mag je niet in België blijven, ook al beweer je echt gevaar te lopen in je thuisland.

Als je niet in België mag blijven, krijg je geen verblijfspapieren en moet je het land weer verlaten. Maar veel mensen kunnen of willen niet terug naar hun land. Omdat het er nog te gevaarlijk is of omdat ze niets hebben om naar terug te keren. Of omdat hun asielprocedure hier ondertussen al zo lang aansleept dat ze hier geïntegreerd zijn: de kinderen gaan naar school, hebben vrienden gemaakt, spreken vlot Nederlands en willen hier een toekomst uitbouwen. 

2. Mensen zonder papieren mogen hier niet zijn. In plaats van hen rechten te geven, moeten we hen gewoon sneller en beter uitwijzen.
Mensen zonder papieren hebben inderdaad geen verblijfsvergunning en moeten eigenlijk het land verlaten. Als ze dat niet doen en ze worden gevat bij bijvoorbeeld een politiecontrole zal de Belgische overheid er alles aan doen om hen gedwongen terug te sturen naar hun land. Dat is niet zo eenvoudig: de vlucht moet geregeld worden, het thuisland moet zich akkoord verklaren om de vluchteling terug te nemen... In afwachting van de repatriëring wordt de persoon opgesloten in een gesloten centrum.

Dit uitwijsbeleid verloopt niet zo vlot. Ten eerste zijn er zes gesloten centra in België met een opvangcapaciteit van 628 bedden. Er zijn naar schatting 110.000 mensen zonder papieren in België. Als mensen worden aangehouden, wordt meer dan de helft dus meteen weer vrijgelaten met een nieuw bevel het land te verlaten omdat er geen plaats is in de gesloten centra. Voor wie wel in een gesloten centrum terecht kan, contacteert België het thuisland met de vraag deze persoon terug te nemen. Veel thuislanden weigeren dit. Een derde van de opgesloten mensen wordt zo binnen de paar maanden weer vrijgelaten omdat België er niet in slaagt hen terug te sturen. Vrij, maar wel opnieuw met het bevel het land te verlaten.

Als we effectief alle mensen zonder papieren zouden willen uitwijzen, moet ons systeem grondig veranderen. De capaciteit van gesloten centra zou moeten worden uitgebreid. Er zouden ook veel meer terugnameakkoorden met de thuislanden moeten gesloten worden. En politiecontroles en razzia’s zouden moeten worden opgedreven.
Dit is een spoor waar het beleid nu al voor kiest. Een eerste vraag is of dit wenselijk is vanuit ethisch en financieel oogpunt: een opgedreven uitwijsbeleid zal de belastingbetaler alleen meer geld kosten. Een tweede vraag is of de overheid daarmee effectief alle mensen zonder papieren kan uitzetten. Waarschijnlijk zullen we altijd met een groep papierlozen blijven zitten. Zolang deze mensen geen duidelijk rechtenkader krijgen, zal de deur blijven openstaan voor wetteloosheid en uitbuiting.

3. Mensen zonder papieren rechten geven, haalt niets uit. We moeten de problemen bij de wortel aanpakken: iets doen aan de situatie in de thuislanden en de redenen waarom mensen vluchten.
Alle beleidsmakers zijn het erover eens: als we het probleem van migratie écht willen aanpakken, moeten we eerst iets doen aan de wantoestanden in de thuislanden die mensen doen vluchten.
Voormalig premier Guy Verhofstadt zei: “Vandaag besteden Europa en de Verenigde Staten meer geld aan de controle op migratie dan aan de ontwikkeling van de landen van oorsprong. Laten we eerlijk zijn: onze huidige strategie werkt niet. Erger nog, ze is egoïstisch en zelfs onmenselijk.”
Voormalig minister van Binnenlandse Zaken Patrick Dewael vulde aan met: “We moeten de oorzaken aanklagen die ervoor zorgen dat mensen naar hier komen. Dat komt door de enorme ongelijkheid, het brutale verschil tussen rijk en arm, de vreselijke levensomstandigheden die maken dat arme mensen in het Zuiden geen perspectief hebben. De ontwikkelingshulp moet opgedreven worden en gericht zijn op de economische ontwikkeling in de Derde Wereld.”

Deze stellingen zijn niet nieuw: al meer dan vijftien jaar beloven opeenvolgende regeringen 0,7% van het bruto nationaal product te besteden aan ontwikkelingssamenwerking. Maar de beloftes worden niet ingelost. Zo schommelt België nu rond 0,45%. Het werkelijke cijfer ligt zelfs veel lager omdat er schuldkwijtscheldingen in verrekend worden - wat niet hetzelfde is als steun geven. In de huidige regeringsverklaring is de ambitie van 0,7% zelfs opgeschoven naar 2010.

Minister Dewael hekelde ook de landbouwpolitiek van de Europese Unie, de importheffingen, exportsubsidies en dumpingpraktijken van rijke landen in het zuiden als redenen die mensen doen wegvluchten. Tegelijk voeren beleidsmakers zoals Louis Michel - uit dezelfde politieke familie als Dewael - hevige pleidooien voor EPA’s. Deze Economische Partnerschaps Akkoorden moeten de handel tussen de Europese Unie en de minst ontwikkelde landen gemakkelijker maken, maar vragen ook een vrijere toegang van EU-producten op zuiderse markten. Veel ngo’s en zuiderse landen vrezen nu al dat die grotere “vrijhandel” de zuiderse producenten alleen zal verdrukken en de armoede nog meer zal aanzwengelen.

In plaats van grote beloftes zou het beleid dus beter echt werk maken van een degelijke ontwikkelingssamenwerking. Tegelijkertijd blijft die ontwikkelingssamenwerking geen zaligmakend antwoord op het probleem van migratie. Verschillende studies tonen aan dat migratie uit de thuislanden – na meer ontwikkelingssteun – (tijdelijk) zal toenemen omdat meer mensen middelen krijgen om naar het westen te reizen.
Zelfs als we investeren in ontwikkelingssamenwerking (en zeker zolang we dat niet doen) zullen mensen dus blijven komen.

4. Als we mensen zonder papieren meer rechten geven, zullen ze allemaal naar hier komen. We mogen geen aanzuigeffect creëren.
Het is een vaak gehoord argument: “We worden overspoeld door vluchtelingen”. En elke positieve beleidsmaatregel zou alleen meer mensen aantrekken.
In de realiteit valt dat overspoeld worden nogal mee. Op wereldvlak zien we dat vluchtelingen meestal helemaal niet de middelen hebben om ver weg te vluchten. Een groot deel van de vluchtelingen blijft in eigen land of vlucht hoogstens naar de omringende buurlanden en op hun eigen continent. Zo vangt Azië meer dan 40% van de wereldwijde vluchtelingen op, 25% van de vluchtelingen zit en blijft in Afrika. Minder dan 20% komt effectief naar Europa.

België staat op de achtste plaats als het gaat om het aantal opgevangen vluchtelingen per Europees land. We vangen dus maar een klein groepje op.
Het is mogelijk dat een positiever beleid voor mensen zonder papieren een extra groep mensen naar hier haalt. Maar mensen komen niet alleen naar hier omdat ze aangetrokken worden (pull-factoren). Ze komen ook naar hier omdat bepaalde situaties in hun thuisland onhoudbaar geworden zijn (push-factoren). En daar zullen meer rechten voor mensen zonder papieren niets aan veranderen. Ook niet aan het feit dat het een minderheid is die het zich kan permitteren naar hier te komen.

5. Mensen zonder papieren meer rechten geven, is nadelig voor ons: ze gaan onze jobs inpikken,  we zullen voor hen moeten betalen… Dat gaat ons veel geld kosten.
Vreemd genoeg is het net omgekeerd: zolang mensen zonder papieren niet een paar basisrechten gegarandeerd krijgen, is het nadelig voor ons allemaal. Als ze wel een aantal rechten krijgen, varen we daar als hele samenleving beter bij.

Als mensen geen toegang hebben tot degelijke gezondheidszorg, blijven ze ziek rond lopen -soms met (besmettings)gevaar voor de volksgezondheid. Omdat de procedure om gratis zorg te krijgen te ingewikkeld is, stellen mensen soms hun medische consultaties uit. Hun klacht escaleert uiteindelijk zodanig dat er spoedzorg nodig is. Dit kost de belastingbetaler uiteindelijk meer. 
Als mensen geen recht hebben op voeding en volledig op zichzelf aangewezen zijn, is de kans groter dat ze verglijden naar bedelarij, kleine vormen van criminaliteit of ergere vormen van overlast.
Als mensen geen toegang krijgen tot onderwijs en opleiding weten ze ook niet wat de spelregels zijn van onze maatschappij. Als mensen niet voldoende Nederlands spreken, maakt dat het samenleven alleen moeilijker – in de winkel, op school, bij diensten waar mensen zonder papieren ook gebruik van maken en voor betalen. Als mensen uiteindelijk wel papieren krijgen, en dan pas aan een opleiding kunnen beginnen, zullen we als maatschappij veel langer in mensen moeten investeren. 
Als mensen schaamteloos mogen worden uitgebuit, is dit ook nadelig voor de legale werknemers. Mensen die bereid zijn in het zwart te werken voor veel lagere lonen betekenen oneerlijke concurrentie voor de werkers met papieren. En het geeft werkgevers ook een stok achter de deur om bestaande (legale) lonen en arbeidsvoorwaarden te drukken.
Als mensen geen bescherming krijgen tegen huisjesmelkers, neemt hun macht alleen maar toe. Gevolg: verloedering van bepaalde buurten, daling van de woningprijzen en stadsvlucht. Dakloze mensen die nergens worden opgevangen, zorgen voor meer overlast. Mensen die in slechte woningen moeten overleven, worden sneller ziek met stijging van de gezondheidskosten als gevolg. 

Meer rechten voor mensen zonder papieren hoeft niet meer te kosten. We pleiten er vooral voor de bestaande instellingen en diensten meer en beter open te stellen voor mensen zonder papieren, niet voor een extra gesubsideerd circuit.